bebekli anneler denesin!!

Greenpeace düzenlediği basın toplantısıyla Yavru Balık projesini başlattı.

Türkiye — Denizlerimizdeki balıklar hızla tükeniyor. Akdeniz’deki stoklarımız neredeyse bitmek üzere. Greenpeace yavru balık avcılığının ve satışının durdurulması için acil çağrıda bulunuyor.Çünkü sonuç çok açık : Küçük balık yoksa, büyük balık da yok!

Bir dahaki sefer ellerinizi yıkarken suyun sıcaklığı tam istediğiniz gibi değilse eskiden İngiltere’de bu işlerin nasıl yapıldığını düşünün.

1500´lerde İngilterede işler şöyle yapılıyordu:

İnsanların çoğu Haziranda evleniyordu Çünkü senelik banyolarını Mayıs ayında yapıyorlar, Haziranda hala çok kötü kokmuyorlardı. Ama yine de kokmaya başladıkları için gelinler vücutlarından çıkan kokuyu bastırmak amacıyla ellerinde bir buket çiçek taşıyordu.

Banyolar içi sıcak suyla doldurulmuş büyük bir fıçıdan meydana geliyordu. Evin erkeği temiz suyla yıkanma imtiyazına sahipti. Ondan sonra oğulları ve diğer erkekler, daha sonra kadınlar, sonra çocuklar ve en son olarak da bebekler aynı suda yıkanıyordu. Bu esnada su o kadar kirli hale geliyordu ki içinde gerçekten bir şeyleri kaybetmek mümkündü. Ingilizcedeki banyo suyuyla birlikte bebeği de atmayın? (Don´t throw the baby out with the bath water) deyimi buradan gelmektedir.

Evlerin çatıları üst üste yığılmış kamıştan yapılıyor, kamışların altında tahta bulunmuyordu. Burası hayvanların ısınabilecekleri tek yer olduğu için bütün kediler, köpekler ve diğer küçük hayvanlar (fareler, böcekler) çatıda yaşıyordu. Yağmur yağdığı zaman çatı kayganlaşıyor ve bazen hayvanlar kayarak çatıdan aşağı düşüyordu. İngilizcedeki kedi-köpek yağıyor (It´s raining cats and dogs) deyimi buradan gelmektedir.

Yukarıdan evin içine düşen şeyleri engelleyecek hiçbir şey yoktu. Böceklerin ve buna benzer nesnelerin yatakların içine düşmesi büyük bir sıkıntı oluşturuyordu. Etrafında yüksek direkler ve üstünde örtü bulunan İngiliz usulü yataklar buradan gelmektedir.

Zemin topraktı. Sadece zenginlerin zemini topraktan başka bir şeyden yapılmıştı. Toprak kadar fakir (dirt poor) tabiri buradan çıkmıştır. Zenginlerin ahşaptan yapılmış zeminleri vardı. Bunlar kışın ıslandığı zaman kayganlaşıyordu. Bunu önlemek için yere saman (thresh) seriyorlardı. Kış boyunca saman sermeye devam ediliyordu. Bir zaman geliyordu ki kapı açılınca saman dışarıya taşıyordu. Buna mani olmak üzere kapının altına bir tahta parçası konuyordu ki bunun adı "thresh hold" (saman tutan; Türkçesi "eşik") idi.

Yemek pişirme işlemi her zaman ateşin üzerine asılı durumdaki büyük bir kazanın içinde yapılıyordu. Her gün ateş yakılıyor ve kazana bir şeyler ilave ediliyordu. Çoğu zaman sebze yeniyor, et pek bulunmuyordu. Akşam yahni yenirse artıklar kazanda bırakılıyor, gece boyunca soğuyan yemek ertesi gün tekrar ısıtılarak yenmeye devam ediliyordu. Bazen bu yahni çok uzun süre kazanda kalıyordu. Bezelye lapası sıcak, bezelye lapası soğuk, kazandaki bezelye lapası dokuz günlük (peas porridge hot, peas porridge cold, peas porridge in the pot nine days old) tekerlemesinin menşei budur. Bazen domuz eti buluyorlar o zaman çok seviniyorlardı. Eve ziyaretçi gelirse domuz etlerini asarak onlara gösteriş yapıyorlardı. Birisinin eve domuz eti getirmesi zenginlik işaretiydi. Bu etten küçük bir parça keserek misafirleriyle oturup paylaşıyorlardı. Buna yağ çiğnemek
(chew the fat) adı veriliyordu.

Parası olanlar kalay-kurşun alaşımından yapılmış tabaklar alabiliyordu. Asidi yüksek olan yiyecekler kurşunu çözerek yemeğe karışmasına sebep oluyor, böylece gıda zehirlenmelerine ve ölüme yol açıyordu. Domatesler buna sık sık sebep olduğu için bunda sonraki yaklaşık 400 yıl boyunca domateslerin zehirli olduğu düşünülmüştü. Çoğu insanın kalay-kurşun alaşımından yapılmış tabakları yoktu. Onun yerine tahta tabaklar kullanıyorlardı. Çoğu zaman bu tabaklar bayat ekmekten yapılıyordu. Ekmekler o kadar bayat ve sertti ki uzun zaman kullanılabiliyordu. Bunlar hiçbir zaman yıkanmadığı için içinde kurtlar ve küfler oluşuyordu. Kurtlu ve küflü tabaklardan yemek yiyen insanların ağızlarında "tabak ağzı" (trench mouth) denen hastalık ortaya çıkıyordu.

Ekmek itibara göre bölüşülüyordu. İşçiler yanık olan alt kabuğu, aile orta kısmı, misafirler de üst kabuğu alırdı. Bira ve viski içmek için kurşun kadehler kullanılıyordu. Bu bileşim insanları bazen birkaç gün şuursuz vaziyette tutabiliyordu. Yoldan geçen insanlar bunların öldüğünü sanıp defnetmek için hazırlık yapıyordu. Bunlar birkaç gün süreyle mutfak masasının üstüne yatırılıyor¸ aile etrafına toplanıp yiyip-içerek uyanıp uyanmayacağına bakıyordu. Buna "uyanma" nöbeti deniyordu.

Ingiltere eski ve küçük bir yerdi, insanlar ölülerini gömecek yer bulamamaya başlamıştı. Bunun için mezarları kazıp tabutları çıkarıyor, kemikleri bir "kemik evi"ne götürüyor ve mezarı yeniden kullanıyorlardı. Tabutlar açıldığında her 25 tabutun birinde iç tarafta kazıntı izleri olduğu görüldü. Böylece insanların diri diri gömüldüğü ortaya çıktı. Buna çözüm olarak cesetlerin bileklerine bir ip bağlayıp bu ipi tabuttan dışarıya taşıyarak bir çana bağladılar. Bir kişi bütün gece boyu mezarlıkta oturup zili dinlerdi. Buna mezarlık nöbeti "graveyard shift" denirdi.

Bazıları zil sayesinde kurtulur ("saved by the bell") bazıları da "ölü zilci" (dead ringer) olurdu.

Yeni ifadeler yükleyin
 

Kıl dönmesi hastalığı Türkiye’de sık görülen bir hastalık. Askerler arasında yapılan bir çalışmada her bin erden ortalama 9’unda görüldüğü saptandı.

Op.Dr.H.Murat Arıdoğan

Hastalık en sık kuyruk sokumu bölgesinde görülse de koltuk altı, göbek çukuru ve genital organlarda da nadiren ortaya çıkıyor.

Kıl dönmesi neden olur?

Önceleri doğuştan bir hastalık olduğu kabul edilirdi. Günümüzde sonradan ortaya çıktığına inanılıyor. Sırt ve baştan dökülen kılların kuyruk sokumu bölgesinde cilt altı yağ dokusu içine girmesi hastalığa yol açar. Derinin içine doğru büyüyen kılların oluşturduğu kıl yuvaları ve ortaya çıkan enfeksiyon hastalıktan sorumlu.

Kıldönmesi riskini artıran faktörler nedir?

Bisiklete veya ata binme gibi egzersizler, uzun süre oturmak, yolculuk yapmak, dar kıyafetler ve aşırı terleme hastalığın oluşumuna zemin hazırlar.

Kimlerde daha sık görülür?

Hastalık erkeklerde, 15-40 yaşları arasındaki kişilerde ve bedeninde daha çok sayıda kıl olan insanlarda daha sık olur. Kilolu erkeklerde görülme şansı daha fazla.17-25 yaşları arasında daha sık görülüyor.

Nasıl tedavi edilir?

Apse lokal anestezi altında cerrahi olarak boşaltılır. Uygun doz ve süre antibiyotik kullanımı ve pansumanlarla 2-3 haftada iyileşir. Hastalığın tedavisinde amaç ciltte görülen deliklerin ve bunlarla bağlantılı cilt altındaki kanalların ameliyatla etrafı normal doku olacak şekilde çıkarılması. Ortaya çıkan boşluğun açık bırakılması ya da kapatılması kararı cerrahın deneyimi ve tercihine göre bazen de ameliyatın seyrine göre değişir. Hastalıklı doku çıkarıldıktan sonra geride kalan boşluk açık bırakılırsa ortalama 2 ayda iyileşir.

Başka yöntemler var mı?

Hastalığın tedavisinde diğer yöntemler yaranın kısmen kapatılması. Karşılıklı kenarların dikilmesi veya deri yamasıyla kapatılması olarak özetlenebilir. Günümüzde en sık tercih edilen yöntem ortaya çıkan boşluğun sağ veya sol kalçadan hazırlanan deri parçasıyla kapatılması esasına dayanan Limberg Flep yöntemi. Bu yöntemin tekrarlama olasılığı yüzde 0-5 arasında. Ameliyattan sonra hastada açık yara bulunmadığı için iyileşme ve işe dönüş daha çabuk oluyor. Kıl dönmesi hastalığının ameliyatsız tedavisi günümüzde mümkün değil. Bazı merkezlerde güçlü yan etkileri bulunan fenol ve gümüş nitrat solüsyonları bu amaçla kullanılıyor. Ancak bu yöntemler tekrarlama olasılığı yüksek olduğundan batı ülkelerinde terkedildi.

Hastalığın tekrarlaması nasıl önlenebilir?

Hastalığın tekrarlamasını önlemek için ameliyat bölgesinin düzenli traş edilerek kılların temizlenmesi ve her gün duş alınmasını tavsiye ediyoruz.

Mesude ERŞAN/ Kelebek